امروز دنیای اقتصاد پرونده جمع و جوری در مورد تعطیلی سایت library.nu کار کرده است که پیشنهاد می‌کنم آن را مطالعه کنید. در ادامه بخش‌های از این پرونده را انتخاب کردم و اینجا بازنشر کردم.

کتابخانه‌ای‌ مجازی که دود شد

شرکت‌های صنعتی به جای آنکه آثار ما پژوهشگران را به قیمت اندک برای مصرف‌کنندگان بسیار تهیه کنند، آنها را با قیمت بسیار بالا برای چند موسسه‌ ثروتمند تولید می‌کنند. آنها بازاری بزرگ را با بازاری خرد و بسیار ثروتمند جایگزین کرده‌اند. در این میان بازندگان تنها خود کتاب‌ها و نویسندگان‌شان هستند. امروز صنعت چاپ نمی‌تواند آثار ما را به بازار جهانی آدم‌هایی تحویل دهد که مخاطب اصلی پژوهش‌های ما هستند. بل تعداد اندکی از کارهای پژوهشی را چاپ می‌کند و آنها را به قیمت‌هایی بسیار گزاف به نهادها می‌فروختند. این پدیده قضیه را بسیار بدتر کرده است. دیگر حتی کتابخانه‌های دانشگاه‌های ما نمی‌توانند این کتاب‌ها و ژورنال‌ها را بخرند. به همین خاطر بود که library.nu اهمیت داشت و آنها را در دسترس قرار می‌داد.

در هر حال، سایت‌هایی همچون library.nu به وضوح نماینده‌ مسیری ارزشمند هستند به سوی آموزش و یادگیری، آن هم برای بسیاری از مردم در چهارگوشه جهان. پرسش اصلی پیش روی ما از این قرار است: پژوهشگران و دانشمندان اروپایی و آمریکایی می‌خواهند در کدام جبهه این نبرد قرار گیرند؟ سمت مردم یا سمت ناشران؟

آیا حق با ناشر است؟

بسا کسانی که به خاطر سهل بودن همین دانلودها با نویسنده‌ای آشنا شده‌اند و به او علاقه‌مند و بعد حتی کتابش را خریده‌اند؛ بسا محققانی که خواندن همین کتاب‌های دانلودی موجب رشد آنها شده و توانایی خرید کتاب‌های پیشرفته‌تر و بیشتر را پیدا کرده‌اند. به هر حال این مساله‌ای قابل تحقیق و البته چانه‌زنی است که کدام مسیر واقعا به سود مولفان و ناشران است؛ احکامی چنین و وجود کتابخانه‌های مجازی چنان، لااقل خوبی‌شان طرح چنین سوالات بنیادی است.

آیا کتابفروشی‌ها و کتابخانه‌ها محکوم به دیجیتالی‌شدن هستند؟

اقتصاددان بزرگ جوزف شومپتر اصطلاح «تخریب سازنده» را برای توصیف فرآیندی وضع کرد که از طریق آن، نوآوری (از هر دو جنبه فناورانه یا سازمانی که جنبه سازمانی آن را می‌توان اختراع سوپرمارکت دانست) به رشد اقتصادی و رفاه کمک می‌کند، اما هزینه‌ای به صورت نابودی رویه‌‌ها یا نهادهای اقتصادی وجود دارد. به نظر او فرآیند تخریب سازنده عاملی مهم‌تر برای گسترش رفاه اقتصادی در مقایسه با کاهش هزینه‌های تولید یا بهبود محصولات موجود است.

ما شاهد اثرگذاری تخریب سازنده در بخش اطلاعات هستیم چون؛ انقلاب دیجیتالی در بین سایر اثرات خود، اثرات تخریبی بر کتابفروشی‌ها و کتابخانه‌ها، به ویژه کتابخانه‌های دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها داشته است به طوری که اینک دانشجویان از این اماکن بسیار کمتر استفاده می‌کنند. آمازون اساسا یک موسسه انبارداری، انجام سفارش و تحویل کتاب و سایر محصولات مصرفی است، اما راز موفقیت غیرعادی آن در این است که مصرف‌کننده را از رنج و زحمت رفتن به کتابفروشی نجات می‌دهد، کتابفروشی‌ای که احتمال زیادی می‌رود آنچه را که وی به دنبالش است نتواند در آنجا پیدا کند.

کتابفروشی‌ها تنها یک مزیت خود را حفظ کرده‌اند: وراندازکردن و ورق‌زدن کتاب در کتابفروشی آسان‌تر از حالت خرید آنلاین است، اگر چه این مزیت هم کمرنگ خواهد شد؛ چون با استفاده از ابزار هوش مصنوعی، آمازون قادر می‌شود کتاب‌هایی را به یک خریدار توصیه کند که خریدار خاصی علاقه‌مند به خرید آنها بوده است.

آیا واقعا با آمدن اینترنت، کتاب‌فروشی‌ها و کتاب‌خانه‌های سنتی و سایر روش‌های توزیع محتوا به مصرف‌کنندگان محکوم به فنا هستند؟ به مدت دست کم یک دهه این واقعیت که کتاب‌فروشی‌ها و کتاب‌خانه‌های سنتی اساسا محکوم به فنا هستند پذیرفته شده است.

سایر فعالیت‌هایی که محکوم به فنا هستند نظام‌های توزیع مرسولات پستی، آلبوم‌های صفحات موسیقی، سالن‌های نمایش فیلم و بسیاری از دیگر روش‌های سنتی ارائه اطلاعات، تفریحات و سرگرمی‌ها و سایر محتویات برای مصرف‌کنندگان است. اگر نظام پستی ایالات متحد را در نظر بگیریم که به مدت چند دهه رشد کرد، تنها در همین چند سال گذشته تعداد مرسولات پستی درجه یک توزیع شده حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است.

حتی نسخه‌های چاپی کتاب‌ها، روزنامه‌ها و فیلم‌ها به‌‌ همان راهی خواهند رفت که خود کتاب‌فروشی‌ها و سالن‌های سینما می‌روند. میلیون‌ها کتاب و هزاران فیلم به صورت آنلاین یا به دیگر شکل‌های دیجیتالی در دسترس است که تعداد نامحدودی مصرف‌کننده می‌توانند آنها را خوانده یا تماشا کنند.

شاید سایر نوآوری‌ها به تولیدکنندگان فیلم، کتاب و روزنامه کمک کند اگر چه تاکنون روزنامه‌ها عمدتا تلاش ناموفقی کرده‌اند تا درآمد تبلیغاتی چشمگیر و سایر درآمد‌ها را از محل انتشار نسخه‌ها و مقالات آنلاین خود جمع‌آوری کنند.

من به عنوان یک دانشجوی علاقمند که امکان دسترسی به آخرین منابع مطالعاتی روز دنیا را هم ندارم احتمالا باید تعطیلی این سایت ناراحت کننده باشد. اما شاید بتوان از زاویه‌ای دیگر به ماجرا نگاه کرد و آن این است که دسترسی انبوه به منابع ارزش واقعی منابع را از بین می‌برد. در واقع زمانی که به صورت رایگان و فله‌ای به کتاب‌ها دسترسی می‌یابیم احتمالا کمتر از زمانی که با صرف هزینه به آن کتاب‌ها دسترسی می‌یابیم قدر آن را می‌دانیم.

البته این بحث هنوز ادامه دارد و مطمئنا خود این سایت به تنهایی اهمیت ندارد و مهم شیوه جدید دسترسی است که مسائل مبتلا به فراوانی با خود آورده است.

منتشر شده توسط رضا قربانی

که یک روزنامه‌نگاری فناوری است. برای اطلاعات بیشتر صفحه درباره مدیر رسانه را ببینید.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *