اولین تزاروس فارسی

نسخه رایگان نخستین فرهنگ طیفی با طبقه‌بندی بر اساس ارتباط معنایی  ۴۵ هزار لغت و ۹۲هزار معنی و تداعی آن لغات را از اینجا دانلود کنید. این مجموعه با همکاری دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی عرضه شده است.

به گزارش واحد ارتباطات دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی، این کتاب، تالیف جمشید فراروی، نخستین فرهنگ طیفی(تزاروس) طبقه‌بندی لغات و اصطلاحات رایج زبان فارسی است که بصورت طبقه‌بندی شده، ذیل ۹۹۱ مقوله اصلی و حدود ۷۵۰۰ مقوله فرعی، بر اساس ارتباط معنایی در کنارهم آورده شده است. مقولات فرعی شامل یک یا چند اسم،صفت، مصدر فعل و قیدهای مرتبط با مقوله اصلی هستند و ذیل هر مدخل، طیفی از معانی مترادف، نزدیک، مشابه و یا صرفا مرتبط از نظر تداعی، به ترتیب سایه روشن‌های معنایی مرتب شده‌اند.

برای آشنایی بیشتر با تزاروس ادامه این مطلب را که از مقدمه همین کتاب برداشته شده است ببینید.

راهنمای استفاده از کتاب فرهنگ طیفی

(تزاروس فارسی)

کاربرد اصلی این کتاب (تزاروس فارسی)، یافتن لغاتی است که شخص به یاد نمی آورد (به زبان خودمانی، نوک زبانش است)، که با به‌یادآوردن و کمک گرفتن از لغات مترادف یا مرتبط با آن انجام می گیرد.  بهتر است برای روشن شدن موضوع، شیوه‌ی استفاده از این کتاب را با نحوه و هدف استفاده از یک فرهنگ لغت متداول مثل فرهنگ لغات عمید مقایسه کنیم. هنگامی که با لغت ناشناخته ای در یک کتاب یا در محاوره برخورد می کنید، به یکی از  فرهنگها، مثلاً فرهنگ عمید مراجعه می کنید. در چنین فرهنگی، لغات به ترتیب الفبایی مرتب شده‌اند و شما با دانستن یا حدس زدن هجی کلمه‌ی مورد نظر، آن را به سرعت پیدا و معنایش را استخراج می‌کنید.

تزاروس فارسی یا فرهنگ طیفی یا مقوله‌ای با هدف برعکس استفاده می شود؛ یعنی در وضعیتی که شما دنبال لغتی هستید که آن را از یاد برده اما معنای دقیق و مورد استفاده‌ی معمول آن را می‌دانید. یا ایده یا معنایی در ذهن داشته و می‌خواهید بیان کنید اما واژه‌ی مناسب و راضی کننده‌ای برای آن به‌فکرتان خطور نمی‌کند.  در چنین موقعیتی به مجموعه یا فهرستی از لغات نیاز دارید که دارای لغت مورد نظر باشد یا حداقل آنرا به یاد شما بیندازد. اینجاست که می‌توانید به فرهنگ طیفی رجوع کنید، و با در نظر داشتن یک لغت مشابه  یا مرتبط با لغت مورد جستجو  (که از این پس آن را  لغت آغازین  یا  سرنخ می‌نامیم)، و با استفاده از ایندکس کتاب (نمایه)، شماره‌ی مقوله و نام زیر مقوله‌ی آن را پیدا کنید.  برای آغاز جست‌وجو اصلاً لازم نیست از لغت مترادف و نزدیکی شروع کنید بلکه کافی است لغت آغازین (سرنخ) با ایده مورد نظر ارتباطی (تداعی) داشته باشد.  به عنوان مثال  هنگامی که دنبال بیان ایده‌ی مورد نظر بوده‌اید، حتماً لغات زیادی را به علت عدم کفایت معنایی و نرساندن مقصود کنار گذاشته اید؛ کافی است با یکی از همین لغات شروع کنید  (فراموش نکنید که هدف شما یافتن لغت یا لغاتی است که مقصود شما را کاملاً ادا کند.) و سپس با در دست داشتن این لغت آغازین (سرنخ) به نمایه (ایندکس) کتاب که به ترتیب الفبایی است رجوع کنید. در مقابل آن لغت سرنخ چند سرفصل و شماره می بینید. فرض کنیم دنبال لغت پیشه هستید و لغت اولیه‌ی کار به ذهنتان آمده که گویا نیست. در نمایه‌ی الفبایی لغت کار را پیدا و در مقابل آن سرفصلهای زیر را مشاهده می‌کنید:

کار

ماموریت  ۶۷۲

شغل  ۶۲۲

کار ۶۸۲

مشخص است که سرفصل شغل به معنای مورد نظر شما نزدیکتر است. پس  با توجه به شماره‌ی مقوله‌ی اصلی (رقم ۶۲۲ در جلوی  شغل)، به آن مقوله یعنی «۶۲۲ اشتغال» رجوع می‌کنید. مدخل (سرفصل با زیر مقوله) شغل را می‌یابید و همه لغات مترادف و مرتبط را می‌خوانید و یکی را که دقیقا منظور را می‌رساند، انتخاب می‌کنید. یعنی به لغت مطلوب خود می‌رسید.

۶۲۲  اشتغال

. . .

<< شغل،  پیشه،  کار،…،  فعالیت ۶۷۸،  اشتغال،  استخدام،  خدمت… >>

. . .

(در این مثال اگر دنبال لغت وظیفه بودید، احتمالا به سرفصل مأموریت ۶۷۲  مراجعه می‌کردید، و برای نوبتکاری به سرفصل کار ۶۸۲)

یک ویژگی عمده‌ی این کتاب، درج عطف به مقولات مرتبط و مشابه درهر مقوله است. (درمثال فوق پس‌از لغت کار، لغت فعالیت و شماره‌ی ۶۷۸ را می‌بینید).  مثلاً لغات گوارایی و سلامت (تندرستی) درمقولات جداگانه‌ای آمده‌اند (گوارایی ۶۵۲ و سلامت ۶۵۰)، اما شماره‌ی مقولۀ هر یک به‌عنوان عطف درکنار دیگری درج شده‌است، زیرا

۱)  گاهی اوقات و درجملات خاصی می توان یکی را به‌جای دیگری استفاده کرد، و

۲)  احتمال دارد شخصی که دنبال یکی ازاین دو لغت می‌گردد، لغت دیگری به‌ ذهنش خطور کرده باشد؛ و هدف این کتاب تسهیل دریافتن لغات است.

همان‌طور که گفته شد، تمام لغات متداول فارسی حتی تعدادی از اسامی جانوران و گیاهان و غذاها و غیره (به‌استثنای اسامی اشخاص و اسامی جغرافیایی فاقد تداعی معنایی) دراین کتاب آمده است. و این کتابِ مرجع، مجموعه‌ی فشرده و کم‌حجمی از واژه های فارسی است. مضافاً هرلغت فارسی بسته به تعداد معانی مختلف آن، درمقولات مختلفی تکرار شده است. به‌عنوان مثال لغت شیر در مقولات: حیوانات، غذا، و رطوبت آمده‌است.

شیر

شیر [لبنیات] ۳۰۱  (مدخل لبنیات در مقوله‌ی  ۳۰۱   غذا : خوردن و نوشیدن)

شیرآبیاری ۳۴۱                      (در مقوله‌ی  ۳۴۱  رطوبت)

پستانداران ۳۶۵                     (در مقوله‌ی  ۳۶۵  حیوانات)

سرفصلها یا زیرمقوله‌های کتاب درهر مقوله عبارتند از یک یا چند اسم، اسم مصدر، صفت، مضاف‌الیه، مصدر، اصطلاحات امری، … و قیدهای مرتبط بامقوله‌ی اصلی که در مقابل آنها لغات دیگر به‌صورت زنجیره‌وار درج شده‌اند. در نمایه (ایندکس) کتاب در مقابل هرلغت تعدادی مدخل (سرفصل)، و در مقابل هر مدخل، شماره‌ی مقوله درج شده‌است.

منتشر شده توسط رضا قربانی

که یک روزنامه‌نگاری فناوری است. برای اطلاعات بیشتر صفحه درباره مدیر رسانه را ببینید.

به گفتگو بپیوندید

2 نظر

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *